آیا چین در کمتر از یک دهه می‌تواند برتری فضاییِ ایلان ماسک را چالش بزند؟ در ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۶، سازمان علوم و تکنولوژی فضایی چین (CASC) برای نخستین بار بוסטר مداری موشک «لونغ مارچ ۱۰ بی» را پس از پرتاب به زمین بازگرداند. این رویداد تنها یک پیشرفت فنی نیست؛ بلکه نشان‌دهنده تغییر تعادل قدرت در اقتصاد فضای جدید است.

پیشینه و تاریخچه: از لونغ مارچ ۵ تا ۱۰ بی

برنامه فضایی چین از دهه ۱۹۷۰ با سری موشک‌های «لونغ مارچ» آغاز شد. نسخه‌های اولیه (LM-1 تا LM-4) تنها قابلیت پرتاب بارهای کوچک را داشتند. با معرفی «لونغ مارچ ۵» در ۲۰۱۶، چین توانایی پرتاب بارهای سنگین تا ۲۵ تن به مدار پایین زمین (LEO) را یافت. با این حال، تمام این موشک‌ها یک‌بار مصرف بودند و هزینه هر پرتاب برآورد ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون دلار را شامل می‌شد.

اسپیس‌اِکس در ۲۰۱۵ با موفقیت بازیافت بוסטר فالcón ۹، پارادایم هزینه را تغییر داد. چین در پاسخ، برنامه «لونغ مارچ ۸» را به عنوان موشک متوسط با قابلیت بازیافت جزئی آغاز کرد، اما نتایج محدود بود. «لونغ مارچ ۱۰ بی» نسخه پیشرفته‌تری است که از موتورهای YF-100K سوخت‌ساز و سیستم هدایت مجدد برای فرود کنترل‌شده بهره می‌برد.

جزئیات کامل خبر: اولین بازیافت مداری موفق

• تاریخ پرتاب: ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۱ PDT از مرکز پرتاب ونچانگ.
• موشک: لونغ مارچ ۱۰ بی (Long March 10B)، دو مرحله‌ای، ارتفاع ۹۲ متر، وزن پرتاب ۲۱۰۰ تن.
• بار: یک ماهواره ارتباطی آزمایشی ۳ تنی به مدار انتقال भू-ثابت (GTO).
• بازیافت: بוסטר مرحله اول پس از جدا شدن، با استفاده از موتورهایش برای فرود کنترل‌شده به پلاتفرم دریایی «هاینان لندینگ زون» بازگشت.
• نتیجه: بוסטר بدون آسیب قابل مشاهده بازیافت شد و برای تست‌های مجدد آماده است.

به گزارش تِک‌کرانچ، تِیم فرنهولتز نوشت: «این اولین باری است که یک موشک دولتی چینی بוסטר مداری خود را بازیافت می‌کند، گامی که فاصله با فالcón ۹ را به شدت کاهش می‌دهد.» CASC در بیانیه رسمی اعلام کرد که هدف نهایی، رسیدن به نرخ بازیافت ۱۰۰٪ تا سال ۲۰۳۰ است.

مقایسه با رقبا: فالcón ۹، استارشپ و نیو گلین

فالcón ۹ (بلاک ۵)۲۲.۸بוסטר مرحله اول (۱۰۰٪)۶۷ استارشپ (هدف)>۱۰۰کاملاً قابل بازیافت<۱۰ (هدف) نیو گلین (بلو اوریجین)۴۵بוסטר مرحله اول۹۰ لونغ مارچ ۱۰ بی۲۵بוסטר مرحله اول (اولین موفقیت)۸۰-۱۰۰ (برآورد)

اگرچه لونغ مارچ ۱۰ بی هنوز از نظر هزینه با فالcón ۹ فاصله دارد، اما سرعت توسعه چین و حمایت دولتی می‌تواند این شکاف را به سرعت پر کند.

🔍 تحلیل نیکای

موفقیت چین در بازیافت بוסטר مداری نقطه عطفی است که فراتر از یک پیشرفت فنی، پیامدهای استراتژیک عمیقی دارد. اول، کاهش هزینه پرتاب به نصف می‌تواند بازار ماهواره‌های کوچک و کانسلیوم‌های اینترنت ماهواره‌ای (مانند استارلینک) را برای شرکت‌های چینی باز کند. دوم، استقلال استراتژیک در دسترسی به فضا برای پروژه‌های نظامی، علمی و تجاری حیاتی است. سوم، این حرکت فشار رقابتی بر اسپیس‌اِکس و بلو اوریجین را افزایش می‌دهد تا نوآوری سریع‌تر و قیمت‌گذاری انعطاف‌پذیرتر داشته باشند. برای بازار ایران، که به دنبال دسترسی ارزان‌تر به فضا برای ماهواره‌های ارتباطی و ریموت‌سنسینگ است، появ یک بازیگر جدید با قیمت‌های رقابتی می‌تواند فرصت‌های همکاری یا خرید خدمات پرتاب را فراهم کند. پیش‌بینی: در ۳ تا ۶ ماه آینده، CASC حداقل دو پرتاب دیگر با بוסטרهای بازیافت‌شده انجام خواهد داد و نرخ موفقیت را به بالای ۹۰٪ می‌رساند.

💡 نکات کلیدی

• چین برای نخستین بار بוסטר مداری موشک لونغ مارچ ۱۰ بی را با موفقیت بازیافت کرد.
• این موفقیت فاصله технологи با فالcón ۹ اسپیس‌اِکس را به شدت کاهش می‌دهد.
• CSC برنامه دارد تا ۲۰۳۰ نرخ بازیافت ۱۰۰٪ را به دست آورد.
• کاهش هزینه پرتاب می‌تواند بازار ماهواره‌های کوچک و اینترنت فضایی را متحول کند.
• ایران می‌تواند از خدمات پرتاب ارزان‌تر چینی برای برنامه‌های فضایی خود بهره‌برداری کند.

🎯 برای چه کسانی مهم است؟

این خبر برای مهندسان هوش مصنوعی و داده‌های فضایی، مدیران استارتاپ‌های ماهواره‌ای، سیاست‌گذاران برنامه فضایی ایران، سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر در تکنولوژی‌های فضایی و پژوهشگران علوم مواد و سیستم‌های دفع حیاتی است.

سؤال: تا چه حد فکر می‌کنید رقابت چین با اسپیس‌اِکس می‌تواند قیمت‌های پرتاب فضایی را در ده سال آینده تغییر دهد؟

منبع: TechCrunch